Voces del manglar
U t’aan u k’áaxil jáal k’áak’náab
¿Qué pasa cuando la Tierra deja de abrazar… y nadie parece notarlo?
En el Mayab, los manglares —los brazos vivos de Gaia, la Madre Tierra— comienzan a debilitarse en silencio. Los animales lo sienten primero: el agua cambia, los peces desaparecen, aparecen estrellas falsas que cortan y engañan. Los adultos no escuchan, no creen, no miran.
Entonces, cuando todo parece perdido, los animales toman una decisión inesperada: hablar con quienes aún saben escuchar.
Una historia sobre la importancia del manglar, la memoria, y el poder de escuchar a la naturaleza.
¿Ba’ax ku yúuchuj k’iin k ki’ichkelem yóok’olkabil ku cha’ak’abtik máak, k’iin ku p’atik u méek’iko’on, ba’ale’ mixmáak u’uyik?
U che’ilo’ob jáal k’áak’náabe’ –u k’ab Gaia, u k’ab ki’ichkelem yóok’olkabile’– táan u káajal u lúubul u muuk’ ti’ u lu’umil Mayab. Ba’alche’ob yáax muk’yajtik ba’ax ku yúuchul. Ix ki’ichpam ja’e’ ku k’astal, kayo’obe’ ku ch’éejel, ku bin u tuktal xéexet’al ba’al ku xoot.
Nojoch máako’obe’ táanxel tu’ux ku máano’ob. Ba’ali’ u k’áat ti’ob ba’ax ku yúuchule’. Ba’ale’ jach tu ts’ookile’, ba’alche’ ku jóok’ol u t’aan, ku kanik t’aan yéetel máax yoojel u’uyaj.
Le je’ela’ jumpéel u tsikbalil tu yóok’lal u nojba’alil u k’áaxil jáal k’áak’náab, jump’éel u tsikbalil tu yóok’lal k’a’ajsaj, jump’éel u tsikbalil tu yóok’lal sijnáal.